Özel – Yazar: Muhannad al-Zanbarakji
Stratejik Planlama ve Risk Yönetimi Uzmanı
Üretken varlıkların büyük bir kısmının yok edilmesi, tedarik zincirlerinin dağılması ve insan sermayesinin kaybı, sanayi sektörünün operasyonel kapasitesinin düşmesine yol açtı; bu da yeni ekonomik modele geçişi "denge"den "verimlilik"e geçiş değil, derin dengesizlikten piyasa güçlerine tam maruz kalmaya geçiş haline getirdi.
Açıklığın Şoku ve Rekabet Farkı
2024 ve 2025'te ekonomik açıklığa kaymak ek bir "yapısal şok" oldu. Ekonomik açıdan açıklığın rekabet yoluyla verimliliği artırması beklense de, Suriye örneğinde gerçekleşen, gümrük vergilerini düşürerek ve ithalat gelirlerini artırarak ticaretin "hızlı" bir liberalleşmesiydi; eşit rekabet için bir platform sağlanmadı. Sonuç ne oldu? İthal malların yerli üretim maliyetinden daha düşük fiyatlarla akını, yabancı ürün lehine keskin bir fiyat farkı yarattı.
Bu boşluk sadece teknik üstünlüğün veya yönetsel verimliliğin ürünü değil, aynı zamanda "yapısal maliyet dengesizliği"nin bir yansımasıydı; burada yurtiçi ürünler yüksek enerji fiyatları, arz kesintileri, finansman kıtlığı ve değişim dalgalanmalarıyla yük altında kalıyor, yüksek verimlilik ve sübvansiyonlu veya düşük enerji maliyetlerine sahip istikrarlı ekonomilerden ithal edilen mallar da giriyordu.
"Sınır sıkıştırma" tuzağı ve zorla çekilme
Bu eşitsizlik ışığında, sanayi işletmeleri artık maliyetleri karşılayacak ve sürdürülebilirliği sağlayacak seviyelerde fiyatlandırmanın mümkün olmadığı için "kâr marjı baskısı" olarak bilinen durumla karşılaştı.
Aşırı enflasyon nedeniyle iç maliyetleri azaltamaması nedeniyle Suriyeli sanayici iki acı seçeneği karşıya buldu: ya sermayesini tüketen zararla satmak ya da piyasadan tamamen çıkmak; bu da son kapanış dalgasını açıklıyor.
Belirsizlik. Yatırımın Sessiz Katili
Maliyetler tek kısıtlama değildi; kurumsal ortam krizin derinleşmesinde rol oynadı. Yasama istikrarsızlık ve değişen kurallar, ekonomik hukukta yüksek maliyetler kadar tehlikeli olmayan bir "belirsizlik" durumu yaratmıştır; çünkü uzun vadeli planlama yeteneğini felç eder ve faaliyetlerin dondurulmasını veya çekilmesini teşvik eder.
Politika dizisi hatası
Stratejik analizde, "serbest piyasa ekonomisi" kapanmanın doğrudan nedeni değil, "hızlandırıcı faktördü."
Sorun "politika dizisi"nde yatıyor: başarılı uluslararası deneyimler önce iç rekabetçiliği güçlendirmeyi (enerji, finans ve altyapı desteğiyle) ve ardından kademeli olarak piyasayı açmayı gerektirirken, Suriye örneğinde açılma iyileşmeden önce açılmak, kırılgan bir sektörü emecek araçlara sahip olmayan bir şoka maruz bırakıyor.
Sonuç
Bugün fabrikaların kapatılması, Suriye sanayisinin "seçici koruma" politikaları veya hedefli üretim desteği olmadığında tamamen haksız dış rekabete maruz kaldığını teyit eden yapısal bir çığlıktır; bu da ulusal üretimin kalan sütunlarını kaybetmeden önce ekonomik dönüşüm yolunun derhal gözden geçirilmesini gerektirir.