Araqchi Trump'ı alay ediyor: İran, Hürmüz'ün sonsuza dek koruyucusu

 İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm sevkiyatlara  %20 geçiş ücreti   koyma açıklamasını alay ederek "Hürmüz Boğazı'nı güvence altına alan kişi ödüllendirilmeyi hak eder" dedi.

Bu,  13 Temmuz Pazartesi akşamı "X" platformunda Trump'ın Hürmüz Boğazı ile ilgili açıklamalarına değindiği bir paylaşımda geldi ve Araqchi, "ABD başkanı kesinlikle haklı, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin güvenli geçişini kim sağlarsa, bu hizmet için ücretlendirilmelidir." dedi.

"İran, Hürmüz Boğazı'nın koruyucusudur ve sonsuza dek böyle kalacak," dedi, ardından Trump'ın sözlerini alay ederek "Elbette yüzde 20 çok yüksek bir yüzdedir. Adil olacağız."

Deniz Boğazları için Uluslararası Hukuki Çerçeve

İran, Hürmüz Boğazı'ndan gemilerin geçişine ücret getirme niyetini birden fazla kez açıkladı; ancak ABD ve dünyanın birçok ülkesi tarafından, yasa ve anlaşmaların uluslararası sularda transit ücreti alınmasını yasakladığı  bahanesiyle reddedildi; ardından dün Trump  ,  Hürmüz Boğazı'nda İran'a yönelik ABD deniz ablukasının yeniden uygulandığını ve boğazı geçen tüm sevkiyatlara %20 geçiş ücreti   getireceğini duyurdu.

Doğal boğazlarda seyir tek taraflı kararlarla yönetilmez, uluslararası denizcilik hukuku kurallarıyla düzenlenir; bunların başında Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) vardır.

Sözleşme, tüm devletlerin gemi ve uçaklarına, açık denizlerin iki bölümünü birbirine bağlayan uluslararası boğazlardan "geçiş" hakkı tanır; ancak geçiş gecikme veya kesinti olmadan gerçekleşir, ancak aşırı acil durumlar hariç.

Sözleşme, kıyı devletlerini gemilerin müdahale olmadan geçişine izin vermekle yükümlütür ve sadece gerektiğinde denizcilik pilotajı veya çekme hizmetleri gibi sınırlı hizmet ücretleri uygulama hakkı tanır.

Mısır ve Panama neden ücret almaya hak kazanıyor?

Süveyş Kanalı ve Panama Kanalı gibi su kanallarında durum kökten farklıdır; çünkü bu geçitler doğal değil, insan yapımı yapım, egemen devletler tarafından inşa edilip işletilmektedir ve büyük bakım ve işletme maliyetleri taşır.

 Örneğin Süveyş Kanalı, Mısır için yıllık gelirde yaklaşık 4 milyar dolar üretir ve 1888 Konstantinopolis Antlaşması, bakım ve kalkınmanın finansmanı için ücretler talep eder.

Aynı durum, Amerika Birleşik Devletleri tarafından Panama adına inşa edilen ve şu anda Panama Kanalı Otoritesi'ne devam eden bakım çalışmalarını, tarama ve toprak sürüşme müdahalelerini finanse etmek için toplu taşıma ücreti alma hakkı veren özel antlaşmalar kapsamında yönetilmektedir.

Dolayısıyla, bu kanallarda ücret vergisi meşrudur çünkü bunlar devlete ait mühendislik tesisleridir, geçiş hakkına tabi doğal boğazlar değildir.

Dünyada sınırlı istisnalar

Bazı deniz yollarına geçiş ücreti uygulanmasına izin veren istisnai durumlar vardır, ancak bunlar özel anlaşmalara veya benzersiz coğrafi koşullara dayanır; örneğin Rusya, Kuzey Denizi Yolu üzerinde buz kırıcı ve deniz rehberlik hizmetleri karşılığında ücret alır.

Türkiye'nin Boğazı ve Çanakkale'si boğazları, 1936 Montreux Anlaşması ile yönetiliyor; bu anlaşma toplu taşıma ücretlerini yasaklayor ve seyir araçları ile deniz fenerlerinin kullanımı için sınırlı hizmet ücretlerine izin veriyor; Kanada'da ise hükümet Kuzeybatı Koridoru için ücret ödemeyi düşünüyor, ancak güçlü ABD muhalefetiyle karşı karşıya.

Raporlar, bu vakaların Hürmüz Boğazı'ndaki duruma benzemediğini, çünkü ya özel anlaşmalara tabbi koridorlar ya da karmaşık seyrüsefer hizmetleri gerektiren alanlar olduğunu doğrulamaktadır.